Korzystne rozstrzygnięcie w sprawie VAT od zatrzymanego zadatku

Zespół podatkowy AXELO reprezentował klienta w toku całego postępowania podatkowego, zarówno przed organem I instancji, jak i na etapie postępowania odwoławczego.

Sprawa dotyczyła rozliczenia VAT od zadatku zatrzymanego po niedojściu do skutku umowy przyrzeczonej sprzedaży nieruchomości. Po odstąpieniu od umowy z przyczyn leżących po stronie kupującego podatnik zatrzymał zadatek, wystawił faktury korygujące oraz udokumentował zatrzymaną kwotę notą księgową jako świadczenie o charakterze odszkodowawczym.

Organ I instancji zakwestionował takie rozliczenie. Uznał, że skoro zadatek nie został fizycznie zwrócony kupującemu, to nie doszło do rzeczywistego zmniejszenia świadczenia pieniężnego. W konsekwencji przyjął, że podatnik nie miał prawa do obniżenia podstawy opodatkowania i podatku należnego.

Na tej podstawie organ określił zobowiązanie w VAT oraz ustalił dodatkowe zobowiązanie podatkowe. Co istotne, dodatkowe zobowiązanie zostało nałożone mimo tego, że organ I instancji nie przypisywał podatnikowi działania oszukańczego ani zamiaru uszczuplenia należności publicznoprawnych. Spór dotyczył przede wszystkim kwalifikacji podatkowej zatrzymanego zadatku.

W toku postępowania wskazywaliśmy, że po odstąpieniu od umowy zadatek utracił funkcję zapłaty na poczet sprzedaży. Nie doszło do dostawy nieruchomości, nie wykonano usługi, a kupujący nie otrzymał świadczenia wzajemnego. Zatrzymana kwota pełniła funkcję kompensacyjną jako forma rozliczenia skutków niewykonania umowy.

Istotne było również wykazanie, że sprawy nie można sprowadzać wyłącznie do pytania o fizyczny zwrot środków. W tym stanie faktycznym zatrzymanie zadatku wiązało się z rozliczeniem wzajemnych roszczeń stron, czyli roszczenia kupującego o zwrot zadatku oraz roszczenia sprzedającego o odszkodowanie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podzielił zasadniczy kierunek tej argumentacji, uchylił w całości decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie podatkowe.

W uzasadnieniu wskazano, że zatrzymany zadatek nie stanowił wynagrodzenia za dostawę towarów ani za świadczenie usług, a tym samym nie podlegał opodatkowaniu VAT. Organ zaakceptował także, że w realiach tej sprawy wymóg zwrotu może zostać spełniony bezgotówkowo, przez potrącenie wzajemnych roszczeń.

To właśnie ten element nadaje sprawie szczególne znaczenie. Organ odwoławczy nie ograniczył się do formalnej oceny, czy środki zostały fizycznie zwrócone, lecz uwzględnił ekonomiczny sens rozliczenia, skutki cywilnoprawne odstąpienia od umowy oraz rzeczywistą funkcję zatrzymanego zadatku.

To rozstrzygnięcie pokazuje, jak istotne w sporach podatkowych jest nie tylko odwołanie się do przepisów, ale także właściwe przedstawienie ekonomicznego sensu transakcji, dokumentów i skutków cywilnoprawnych zdarzenia.

Sprawy podatkowe często rozstrzygają się na poziomie szczegółów, tj. chronologii, dokumentacji, sposobu opisania zdarzeń i przełożenia ich na argumentację prawną. Właśnie w takich sytuacjach doświadczenie i wiedza zespołu podatkowego mają kluczowe znaczenie, zarówno na etapie kontroli, jak i w postępowaniach przed organami I i II instancji.

W tej sprawie efekt dla klienta był konkretny, uchylenie decyzji określającej zobowiązanie w VAT, uchylenie dodatkowego zobowiązania podatkowego oraz umorzenie postępowania.