Od 8 lipca 2026 r. nowe uprawnienia PIP – czy Państwa umowy B2B i cywilnoprawne są gotowe na kontrolę?

W dniu 8 lipca 2026 r. wchodzą w życie przepisy rozszerzające kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) w zakresie ustalania istnienia stosunku pracy. Zmiany stanowią istotny krok w kierunku zwiększenia ochrony osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych oraz współpracy B2B. Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność ponownej oceny modeli zatrudnienia stosowanych w organizacji.

Co się zmienia?

Dotychczas Państwowa Inspekcja Pracy mogła w toku kontroli wskazywać na istnienie cech stosunku pracy oraz kierować do pracodawców wystąpienia lub – w określonych przypadkach – występować do sądu z powództwem o ustalenie istnienia stosunku pracy.

Nowe przepisy wzmacniają rolę PIP w przeciwdziałaniu pozornemu samozatrudnieniu oraz zastępowaniu umów o pracę umowami cywilnoprawnymi. Celem zmian jest skuteczniejsze egzekwowanie zasady, zgodnie z którą o charakterze zatrudnienia decydują rzeczywiste warunki wykonywania pracy, a nie nazwa zawartej umowy.

Poza przekształcaniem umów nowe przepisy wprowadzają też dodatkowe rozwiązania, dzięki którym Państwowa Inspekcja Pracy będzie działać sprawniej i bardziej skutecznie:

• Pracodawca będzie mógł poprosić PIP o interpretację indywidualną, żeby upewnić się, czy sposób, w jaki zatrudnia swoich pracowników, jest zgodny z prawem, a jeżeli nie – jak doprowadzić go do stanu zgodnego z prawem.
• PIP otrzyma możliwość przeprowadzania kontroli zdalnie – usprawni to na przykład sprawdzanie dokumentów.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Krajowa Administracja Skarbowa będą przekazywać dane PIP, żeby kontrole mogły przebiegać szybciej. Pozwoli to PIP lepiej namierzać podmioty do skontrolowania. Dzięki temu uczciwe firmy rzadziej będą spotykać się z niepotrzebnymi kontrolami.
• Kary nakładane przez PIP będą wyższe, aby skutecznie odstraszać od łamania prawa.
• PIP będzie przygotowywać roczne i wieloletnie plany działań dla kontroli celowych na podstawie analizy ryzyka.

Kiedy umowa cywilnoprawna lub B2B może zostać zakwestionowana?

Sam fakt zawarcia umowy zlecenia, umowy o świadczenie usług czy współpracy B2B nie stanowi naruszenia prawa. Ryzyko pojawia się wtedy, gdy sposób wykonywania współpracy odpowiada cechom stosunku pracy określonym w Kodeksie pracy.

Szczególną uwagę organów kontrolnych mogą zwrócić sytuacje, w których osoba:

• wykonuje pracę pod kierownictwem przełożonego,
• świadczy pracę osobiście,
• wykonuje obowiązki w miejscu i czasie wyznaczonym przez przedsiębiorcę,
• jest trwale włączona w strukturę organizacyjną firmy,
• nie ponosi rzeczywistego ryzyka gospodarczego charakterystycznego dla przedsiębiorcy,
• współpracuje praktycznie wyłącznie z jednym podmiotem.

Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny – o kwalifikacji współpracy decyduje jej rzeczywisty charakter, a nie pojedynczy element.

Jakie mogą być konsekwencje?

Zakwestionowanie modelu współpracy może wiązać się z istotnymi skutkami prawnymi i finansowymi, w szczególności:

• koniecznością zmiany modelu zatrudnienia,
• roszczeniami pracowników dotyczącymi uprawnień pracowniczych,
• obowiązkiem uregulowania zaległych składek i innych należności publicznoprawnych,
• ryzykiem sporów sądowych,
• odpowiedzialnością za naruszenie przepisów prawa pracy.
•  

Dodatkowo nieprawidłowości w zakresie kwalifikacji umów mogą mieć znaczenie podczas transakcji M&A, audytów compliance czy kontroli prowadzonych przez inne organy.

Czy wszystkie umowy B2B są zagrożone?

Nie.

Model B2B pozostaje w pełni dopuszczalną i powszechnie stosowaną formą współpracy. Kluczowe znaczenie ma jednak sposób jej wykonywania.

Jeżeli współpraca rzeczywiście ma charakter biznesowy, kontrahent samodzielnie organizuje swoją pracę, ponosi ryzyko gospodarcze, ma swobodę co do sposobu realizacji usług i nie funkcjonuje jak pracownik, ryzyko zakwestionowania jest znacznie mniejsze.

Problemy pojawiają się przede wszystkim tam, gdzie umowa B2B stanowi jedynie formalne zastąpienie stosunku pracy.

Ważne terminy

8 lipca 2026 roku wejdą w życie najważniejsze rozwiązania w nowych przepisach dotyczące:

• decyzji o ustaleniu stosunku pracy,
• interpretacji indywidualnych,
• wyższych kar grzywien,
• kontroli zdalnych,
• wymiany danych pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową.

Jak możemy pomóc?

W obecnym stanie prawnym warto przeprowadzić przegląd obowiązujących modeli współpracy, zwłaszcza w odniesieniu do osób wykonujących pracę w sposób zbliżony do pracowników.

Rekomendujemy w szczególności:

• analizę umów B2B i cywilnoprawnych,
• ocenę rzeczywistego sposobu wykonywania współpracy,
• weryfikację procesów zarządzania kontraktorami,
• ocenę ryzyk z perspektywy prawa pracy, ubezpieczeń społecznych i podatków,
• przygotowanie ewentualnych działań naprawczych przed kontrolą PIP.
•  

Zachęcamy do kontaktu. Nasi specjaliści w tym zakresie są do Państwa dyspozycji, aby pomóc w weryfikacji dokumentów oraz zapewnić, że cały proces przebiegnie sprawnie i bezproblemowo.

Masz pytania? Skontaktuj się bezpośrednio z ekspertami AXELO