EUDR – zbliża się termin nowych obowiązków

Zbliża się termin rozpoczęcia stosowania obowiązków wynikających z unijnego rozporządzenia przeciwko wylesianiu, czyli EUDR. Dla przedsiębiorców to moment na sprawdzenie, czy ich produkty i procesy są przygotowane do nowych wymagań. Dotyczy to również organizacji, które wcześniej przeprowadziły analizę regulacji - zmiany przyjęte w grudniu 2025 r. przesunęły terminy i istotnie zmodyfikowały obowiązki uczestników łańcucha dostaw.

Przygotowania powinny zatem obejmować nie tylko uzupełnienie dokumentacji, lecz przede wszystkim ustalenie, jakie wymagania dotyczą konkretnej działalności i czy firma będzie w stanie je realizować w codziennej współpracy z kontrahentami.

Od kiedy obowiązki będą stosowane?

Zasadniczym terminem rozpoczęcia stosowania większości obowiązków jest 30 grudnia 2026 r. W przypadku operatorów, którzy do 31 grudnia 2024 r. zostali ustanowieni jako mikrojednostki lub małe jednostki w rozumieniu dyrektywy 2013/34/UE, obowiązki te co do zasady zaczną być stosowane 30 czerwca 2027 r. Terminy te wynikają z nowelizacji EUDR przyjętej rozporządzeniem (UE) 2025/2650.

Późniejszy termin nie dotyczy produktów wymienionych w załączniku do rozporządzenia dotyczącego drewna i produktów z drewna, czyli EUTR. Dla drewna i produktów z drewna wyprodukowanych przed 29 czerwca 2023 r. przewidziano szczególne przepisy przejściowe - EUTR może nadal mieć do nich zastosowanie do 31 grudnia 2029 r., zależnie od momentu wprowadzenia produktu do obrotu.

Kogo i jakich produktów dotyczy EUDR?

Rozporządzenie obejmuje bydło, kakao, kawę, palmę olejową, kauczuk, soję i drewno, a także określone produkty wymienione w załączniku I. W praktyce mogą to być m.in. czekolada, wybrane meble drewniane, wyroby papiernicze i niektóre opony zawierające kauczuk naturalny. O objęciu regulacją decyduje jednak ujęcie danego produktu w załączniku, z uwzględnieniem jego kodu CN, opisu i składu, a nie samo wykorzystanie jednego z wymienionych surowców.

EUDR może dotyczyć importerów, producentów, eksporterów i przedsiębiorstw handlowych. Nie ogranicza się do towarów sprowadzanych spoza Unii: obejmuje również odpowiednie produkty wytwarzane w UE. Zakres obowiązków zależy natomiast od roli przedsiębiorcy w danym łańcuchu dostaw.

Warto uwzględnić również zmianę przygotowywaną już bezpośrednio przed rozpoczęciem stosowania EUDR. 13 lipca 2026 r. Komisja przyjęła akt delegowany zmieniający załącznik I. Na dzień 3 września 2026 r. akt nie wszedł jeszcze w życie i podlega kontroli Parlamentu Europejskiego i Rady. Przewiduje m.in. usunięcie z zakresu regulacji części produktów, w tym opon bieżnikowanych i niektórych wyrobów z kauczuku, oraz dodanie nowych produktów, m.in. kawy rozpuszczalnej i wybranych pochodnych oleju palmowego. Dla produktów nowo dodanych stosowanie EUDR ma rozpocząć się 30 grudnia 2027 r.

Jakie wymagania trzeba spełnić?

Produkty objęte EUDR muszą pochodzić z surowców wyprodukowanych na gruntach, które nie zostały wylesione po 31 grudnia 2020 r. W przypadku drewna dodatkowym warunkiem jest brak degradacji lasów związanej z jego pozyskaniem po tej dacie. Produkcja musi być również zgodna z właściwymi przepisami kraju produkcji, a w sprawie produktów musi zostać przedłożone wymagane oświadczenie o należytej staranności albo uproszczona deklaracja.

Najszersze obowiązki dotyczą operatorów wprowadzających do obrotu lub wywożących produkty, które nie zostały wcześniej objęte wymaganą należytą starannością - przykładowo importerów sprowadzających towary spoza UE. Muszą oni zebrać informacje o produktach i kontrahentach, kraju oraz dacie lub przedziale czasowym produkcji, a także geolokalizacji działek, z których pochodzą surowce. W przypadku bydła chodzi o zakłady, w których było ono utrzymywane.

Standardowa procedura obejmuje zebranie i weryfikację danych, ocenę ryzyka oraz w razie potrzeby jego ograniczenie. Dopiero stwierdzenie braku ryzyka niezgodności albo jedynie ryzyka znikomego pozwala na wprowadzenie produktu do obrotu lub jego wywóz. Wcześniej należy złożyć w unijnym systemie informacyjnym oświadczenie o należytej staranności, czyli DDS. System należytej staranności wymaga co najmniej corocznego przeglądu, a dokumentację należy przechowywać przez co najmniej pięć lat.

Jak podkreśla Komisja Europejska w swoich wytycznych, certyfikaty i zewnętrzna weryfikacja mogą wspierać ten proces, ale nie zastępują odpowiedzialności operatora. W przypadku podmiotów zobowiązanych do przeprowadzenia należytej staranności samo zapewnienie dostawcy o zgodności towaru nie wystarczy do wykonania wymaganych obowiązków.

Co zmieniło się dla dalszych uczestników łańcucha dostaw?

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi Komisji Europejskiej podmioty na dalszych etapach łańcucha dostaw i podmioty handlowe nie są zobowiązane do ponownego przeprowadzania pełnej należytej staranności ani do składania własnych DDS dla produktów lub ich odpowiednich składników objętych nią wcześniej.

Nadal muszą jednak gromadzić i przechowywać przez co najmniej pięć lat określone informacje o dostawcach i odbiorcach biznesowych oraz reagować na istotne nowe informacje o możliwej niezgodności, powiadamiając właściwe organy i dalszych odbiorców. Jeżeli bezpośrednim dostawcą jest operator, pierwszy podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw lub podmiot handlowy przechowuje również odpowiedni numer referencyjny DDS albo identyfikator uproszczonej deklaracji. Dalsze przekazywanie tego numeru lub identyfikatora w łańcuchu nie jest wymagane.

Podmioty na dalszych etapach łańcucha dostaw i podmioty handlowe niebędące MŚP muszą dodatkowo zarejestrować się w systemie informacyjnym. Są również zobowiązane sprawdzić, czy na wcześniejszym etapie zachowano należytą staranność, a w przypadku uzasadnionych obaw - także czy w jej wyniku stwierdzono brak ryzyka niezgodności albo jedynie ryzyko znikome. Jeżeli weryfikacja tego nie potwierdzi, nie mogą dalej wprowadzać produktu do obrotu, udostępniać go na rynku ani go wywozić.

Czy można skorzystać z uproszczeń?

Przy pozyskiwaniu produktów wyłącznie z państw niskiego ryzyka możliwe jest, pod określonymi warunkami, odstąpienie od pełnej oceny i ograniczania ryzyka. Nie znosi to jednak obowiązku zebrania wymaganych danych ani, co do zasady, złożenia DDS.

Jak wyjaśnia Komisja w wytycznych dotyczących stosowania EUDR, trzeba uwzględnić złożoność łańcucha dostaw oraz ryzyko obchodzenia przepisów i mieszania surowców o różnym lub nieznanym pochodzeniu. Decyduje miejsce produkcji, a nie sama siedziba dostawcy. Informacje wskazujące na niezgodność mogą wymagać przeprowadzenia pełnej oceny i ograniczenia ryzyka.

Odrębne uproszczenie pozwala kwalifikującym się mikro- i małym podmiotom pierwotnym składać jednorazową uproszczoną deklarację zamiast DDS. Dotyczy ono podmiotów samodzielnie uprawiających, hodujących, pozyskujących lub zbierających odpowiednie towary w państwie niskiego ryzyka, w którym mają siedzibę. Nie jest więc dostępne automatycznie każdemu małemu importerowi lub sprzedawcy.

Dlaczego warto wrócić do przygotowań już teraz?

Niedopełnienie obowiązków może prowadzić do wstrzymania obrotu produktami, ich wycofania lub konfiskaty, a także sankcji finansowych. EUDR wymaga, aby krajowy system kar przewidywał w przypadku osoby prawnej maksymalną kwotę grzywny wynoszącą co najmniej 4% łącznego rocznego obrotu osiągniętego w całej Unii w roku obrotowym poprzedzającym decyzję o nałożeniu grzywny. Nie oznacza to automatycznej kary w tej wysokości za każde naruszenie - szczegółowe zasady nakładania sankcji określają przepisy krajowe.

Dlatego rekomendujemy sprawdzenie nie tylko zakresu regulacji, ale również dostępności danych od kontrahentów, sposobu ich przechowywania i odpowiedzialności poszczególnych pracowników. W zależności od działalności firmy potrzebne mogą być zmiany w procedurach zakupowych, dokumentacji i umowach z dostawcami. Wcześniejsze analizy warto zaktualizować z uwzględnieniem nowego podziału obowiązków.

Profesjonalne wsparcie

Zespół AXELO pomaga przedsiębiorcom ustalić zakres obowiązków EUDR, ocenić gotowość organizacji oraz przygotować lub zaktualizować procedury należytej staranności. Wsparcie obejmuje również dostosowanie dokumentacji i umów z kontrahentami oraz przygotowanie pracowników do realizacji nowych wymagań.

Jeżeli temat EUDR był już analizowany w Państwa organizacji, zbliżający się termin jest momentem na ponowną ocenę przyjętych rozwiązań i zaplanowanie pozostałych działań wdrożeniowych.