Służebność przesyłu: przełomowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Właściciele gruntów zyskują realne narzędzia do dochodzenia roszczeń

Po głośnym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16), który zakwestionował dotychczasową praktykę nabywania przez przedsiębiorstwa energetyczne służebności przez zasiedzenie, właściciele nieruchomości zyskują realne podstawy do dochodzenia roszczeń wobec operatorów sieci.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że dotychczasowa praktyka przedsiębiorstw przesyłowych, polegająca na korzystaniu z cudzych działek bez zawierania umów i bez wypłaty jakiegokolwiek wynagrodzenia właścicielom gruntów, narusza konstytucyjne prawo własności. TK podkreślił, że brak formalnego uregulowania sytuacji prawnej działek nie może być zastępowany mechanizmem zasiedzenia, który przez lata był wykorzystywany przez firmy przesyłowe, aby uniknąć wypłaty odszkodowania. Decyzja Trybunału otwiera tym samym drogę do dochodzenia roszczeń finansowych przez właścicieli nieruchomości, na których posadowiono infrastrukturę przesyłową, taką jak m.in. linie energetyczne, gazociągi czy wodociągi, umożliwiając im domaganie się wynagrodzenia za wieloletnie użytkowanie gruntów. Wyrok stanowi przełom w zakresie ochrony praw właścicieli działek i wzmacnia ich pozycję w relacjach z przedsiębiorstwami przesyłowymi, które przez dekady korzystały z ich nieruchomości bez formalnej podstawy prawnej.

Właściciel nieruchomości, na której znajdują się linie energetyczne, gazociągi, sieci ciepłownicze lub telekomunikacyjne, może domagać się m.in.:

• wznowienia zakończonych spraw (3 miesiące od publikacji wyroku TK),
• ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem.
• zapłaty za bezumowne korzystanie z nieruchomości (do 6 lat wstecz).

Kluczowym pierwszym krokiem jest analiza stanu prawnego nieruchomości – w szczególności wpisów w księdze wieczystej oraz ewentualnych umów lub decyzji administracyjnych (tzw. „małego wywłaszczenia”). Wpis służebności przesyłu co do zasady zamyka drogę do dalszych roszczeń, natomiast brak uregulowania często otwiera możliwość działania.

W praktyce wiele spraw wymaga złożenia wniosku do sądu o ustanowienie służebności przesyłu. Wysokość należnego wynagrodzenia ustala biegły rzeczoznawca – zależy ona od wartości nieruchomości oraz stopnia ingerencji infrastruktury w prawo własności. Roszczenia mogą sięgać od kilku do nawet kilkuset tysięcy złotych.

Zespół praktyki prawa procesowego wspiera właścicieli nieruchomości na każdym etapie postępowania – od wstępnej analizy księgi wieczystej, przez negocjacje z operatorem, aż po reprezentację przed sądem.